Hakediş, belirli bir dönemde yapılan işin miktarını sözleşmedeki birim fiyatlarla çarpıp, önceki hakedişleri ve kesintileri düşerek ödenecek tutarı bulan ve karşı tarafın onayıyla kesinleşen belgedir. Hazırlama sırası şöyledir: dönemin metrajını topla, onaylat, birim fiyatla çarp, önceki hakedişleri düş, kesintileri uygula, onaya sun.
Sırayı bilmek kolay; zor olan, her adımın girdisini hazır bulmak. Hakediş gününün çoğu zaman bir metraj arama gününe dönüşmesinin sebebi bu. Bu yazıda adımları, örnek bir tabloyu ve en sık yapılan hataları anlatıyorum.
Hakediş neye dayanır?
Üç şeye: sözleşme, metraj ve önceki hakedişler. Sözleşme birim fiyatları, kesinti oranlarını, ödeme koşullarını ve hakediş dönemini belirler. Metraj o dönemde yapılan işin miktarıdır. Önceki hakedişler ise aynı işi iki kez ödememek için tutulan toplamdır.
Kamu ihalelerinde hakedişin usulü, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve ilgili şartnameler çerçevesinde belirlenir. Özel işlerde ise sözleşme belirleyicidir. Bu yazı genel akışı anlatır; kendi işinizde hangi kesinti ve belgelerin geçerli olduğunu sözleşmenizden ve muhasebecinizden teyit edin.
Adım adım hakediş hazırlama
- Dönemi ve kapsamı netleştirin. Hangi tarihten hangi tarihe, hangi kalemler.
- Metrajı toplayın. Günlük raporlardaki miktarları kalem bazında toplayın. Metraj sahadan geliyorsa bu adım toplama; Excel'den ya da kâğıttan geliyorsa arama ve yeniden girme demektir.
- Metrajı karşı tarafla mutabık hale getirin. Kontrol ya da şantiye şefi miktarı onaylar. Onaylanmamış metrajla hakediş hazırlamak sonradan itirazı garantiler.
- Birim fiyatla çarpın. Her kalem için miktar çarpı sözleşme birim fiyatı. Fiyat farkı ya da revize fiyat varsa ayrı satırda gösterin.
- Önceki hakedişleri düşün. Bu dönemin tutarını bulmak için kümülatif toplamdan önceki hakediş toplamını çıkarın.
- Kesintileri uygulayın. Teminat, avans mahsubu, sözleşmedeki diğer kesintiler. Oranlar sözleşmeden gelir.
- Eklerle birlikte onaya sunun. Metraj cetveli, fotoğraflar, gerekiyorsa tutanaklar.
- Onaydan sonra fatura kesin. Fatura, onaylı hakedişe göre düzenlenir.
Örnek hakediş tablosu
Aşağıdaki tablo yalnızca düzeni göstermek için hazırlanmış örnektir; kalemler ve rakamlar hayalidir.
| Kalem | Birim | Önceki toplam | Bu dönem | Kümülatif |
|---|---|---|---|---|
| Kablo tavası montajı | m | 120 | 42 | 162 |
| Pano montajı | adet | 2 | 1 | 3 |
| Aydınlatma hattı | m | 0 | 85 | 85 |
Tabloda önemli olan kalem başına üç sayının yan yana durması: önceki toplam, bu dönem, kümülatif. Kümülatif, önceki toplam ile bu dönemin toplamına eşit olmalı. Eşit değilse biri bir yerde yanlış girilmiş demektir.
Metraj nereden gelmeli?
En sağlam yol, günlük saha raporlarından toplanan metrajdır. Her raporda kalem, miktar ve tarih olduğu için dönem sonunda toplam alınır; kime ne zaman ne dendiği, hangi fotoğrafın hangi kalemi gösterdiği hazırdır.
Bunun için raporun alanlarının hakediş kalemleriyle eşleşmesi gerekir. Rapor "3. kat tava, 42 m" diyorsa ve hakediş kaleminin adı "Kablo tavası montajı" ise ikisi tek bir kaleme bağlı olmalı. Aksi halde ay sonunda elle eşleştirme başlar. Günlük saha raporu yazısında alanların nasıl kurulacağını anlattım.
Sık yapılan hatalar
- Metrajı karşı tarafa onaylatmadan hesaba geçmek.
- Önceki hakedişteki miktarı bu dönemde yeniden saymak.
- Birim fiyatı eski sözleşmeden ya da eski revizyondan almak.
- İş artışı ya da eksilişini sözleşme dışı bırakıp yazılı onay almamak.
- Fotoğrafları rapora bağlamadan WhatsApp'ta bırakmak; ay sonunda hangi fotoğraf hangi kalem diye aramak.
- Hakedişi iki kişinin iki ayrı Excel dosyasında tutması.
Hakediş kontrol listesi
Kontrol listesi sihirli değil; ama hakediş gününde "bir şey unuttum mu" tereddüdünü azaltır.
Hakediş ofiste kime zaman kaybettirir?
Çoğu firmada hakedişi hazırlayan kişi hem metraj toplayan hem hesap yapan hem de eksik belge arayan kişidir. Bu kişi birkaç gün hakedişle meşgul olur. Günlük rapor düzenli girilmişse bu süre metraj toplamaktan çıkar, kontrole kalır.
Burada asistan yardım edebilir: birikmiş metrajdan hakediş taslağını hazırlar, hangi kalemde rapor eksik diye gösterir. Taslağı okuyan, düzelten ve onaylayan yine siz olursunuz. Tutarı kesinleştirmek asistanın değil, sizin işiniz. Bu sınırı yapay zekâ ile proje yönetimi yazısında ayrıntılı anlattım.
Revizyon ve iş artışı: hakedişi en çok bozan şey
İş sırasında proje değişir, yeni iş eklenir, bazı kalemler çıkar. Bunlar yazılı olarak sözleşmeye bağlanmadıysa hakedişte tartışma çıkar. İş artışı için sahada "yapın" demek yeterli değildir; kim, ne zaman, hangi miktar, hangi fiyatla diye bir kayıt gerekir.
Revizyon, hakedişteki metrajı da etkiler. Eski revizyona göre yapılmış iş için ödeme çıkar mı çıkmaz mı sorusu, sahada hangi sürümün kullanıldığına bağlıdır. Bu yüzden revizyon ve onay yönetimi hakedişle aynı masada düşünülmelidir.
Küçük bir işte hakediş nasıl akar?
Hayali bir örnek: üç katlı bir binada elektrik tesisatı işi. Sözleşmede aylık hakediş var. Ay boyunca ekip şefi her gün raporuna kalemi ve miktarı yazdı. Ayın son günü ofis, raporlardan toplanan metrajı kalem kalem listeledi: tava, pano, aydınlatma hattı. Şantiye şefi liste üzerinde iki kalemde itiraz etti, fotoğraflara bakıldı, bir kalemde miktar düzeltildi.
Düzeltilen metraj birim fiyatla çarpıldı, önceki hakedişlerdeki miktarlar düşüldü, sözleşmedeki kesintiler uygulandı. Çıkan taslak muhasebeye gitti, onaydan sonra fatura kesildi. Bu akışta süreyi en çok kısaltan şey hesap değil, metrajın zaten elde olmasıdır.
Hakedişte sürenin yarısı neden toplantıda gider?
Çünkü taraflar farklı rakamlarla geliyor. Firma kendi ölçüsünü, kontrol kendi ölçüsünü getiriyor. Tartışma metrajın kendisi üzerine değil, kanıtı üzerine kuruluyorsa kısa sürer. Tarihli rapor, fotoğraf ve imzalı tutanak varsa konuşma "bu miktarı kim, ne zaman, nerede gördü" sorusuna iner ve cevap belgededir.
Bir de kayıt tutma alışkanlığı var: itirazın çıkacağı yerleri önceden bilirsiniz. Bir önceki hakedişte tartışılan kalemi bu sefer rapora ek bir fotoğrafla ve ölçü notuyla yazarsanız aynı tartışma tekrarlanmaz.
Sözleşmeye bakmadan hakediş hazırlanır mı?
Hazırlanmaz. Birim fiyat, kesinti oranı, avans mahsubu, teslim şartı: hepsi sözleşmededir ve işten işe değişir. Her hakedişten önce sözleşmenin ilgili maddelerine bir kez bakın. Uzun bir iş olsa bile iş artışı, fiyat farkı ya da süre uzatımı gibi ek protokoller çıkmış olabilir. Güncel olanı kullandığınızdan emin olun.
Hakedişi kimle paylaşmalı?
Hakediş yalnızca muhasebenin işi değildir. Şantiye şefi metrajı, proje yöneticisi iş artışını, muhasebe kesintileri, müşteri onayı kontrol eder. Herkes kendi payını ayrı bir dosyada tutarsa birleştirme bir hakediş gününe yayılır. Tek kayıtta kimin neyi girdiğini ve neyi onayladığını görmek hem hızı hem sorumluluğu netleştirir.
Müşteri ya da kontrol tarafına hakedişi bir bağlantıyla göndermek, e-postadaki ek dosyaya göre daha izlenebilir olur: kim açtı, kim onayladı, hangi notla. Onaydan sonra sürüm değişirse eskisi geçersiz olur ve yanlış dosyadan fatura kesme riski kalkar.
Hakedişin ardından ne yapılır?
Onaylı hakedişle fatura kesilir, tahsilat takibi başlar. Hakediş tutarı proje bütçesine karşı da okunmalı: o dönemde harcanan işçilik ve malzeme, hakedişle tahsil edilen tutarla kıyaslanırsa projenin kârlı gidip gitmediği ay sonunda değil, ay içinde görülür. Bunun için maliyet takibi ve hakediş aynı projeye bağlı olmalıdır.
İlk hakedişi mükemmel yapmaya çalışmayın; bir sonraki hakedişte neyin eksik kaldığını yazın ve raporu ona göre düzeltin. Üçüncü hakedişe geldiğinizde ay sonu, bir hesap günü olmaktan çıkıp bir kontrol gününe döner.
Sık sorulan sorular
Hakediş ile fatura aynı şey mi?
Hayır. Hakediş, belirli bir dönemde yapılan işin sözleşme fiyatlarıyla hesaplanıp karşı tarafça onaylanan tutarıdır. Fatura ise onaylı hakedişe dayanarak kesilen mali belgedir. Önce hakediş onaylanır, sonra fatura kesilir.
Hakediş ne sıklıkla hazırlanır?
Sözleşmede yazan döneme göre; çoğu işte aylık. Sözleşme aşama bazlı ödeme öngörüyorsa iş aşaması bittiğinde hazırlanır. Dönemi sözleşmeniz belirler, genel bir kural yoktur.
Hakedişte neden itiraz çıkar?
Çoğu zaman metraj üzerinde anlaşılamadığı için. Yapılan miktar için elinizde tarihli rapor ve fotoğraf yoksa karşı taraf kendi ölçümünü savunur. Günlük raporu düzenli tutmak itirazı baştan azaltır.
Hakedişi Excel'de hazırlamak yanlış mı?
Yanlış değil ama riskli. Excel'de önceki hakedişle toplamın tutması, birim fiyatın doğru kalemden gelmesi elle takip edilir. Bir hücre kaydığında fark ancak itirazda görülür. Metraj sistemden geliyorsa hesap daha güvenli olur.
İlgili sayfalar
Rehberden devam
Kendi işinizde bunu nasıl kuracağınızı konuşmak isterseniz kısa bir demo görüşmesi yeter.
Demo isteyin